head25.jpg
Forsķša
Pistlar
Æviágrip
Fyrirspurn
Myndir
Tenglar
Byggšamįl
Sjįvarśtvegsmįl
Utanrķkismįl
Heilbrigšis/velferšarmįl
Samgöngumįl
Mennta- og skólamįl
Efnahags- og skattamįl
Almenn stjórnmįl
Deila į Facebook

Įfram ólga ķ sjįvarśtvegi - 25. mars 2004

Ekkert lįt er į umręšunni um sjįvarśtveginn sem veriš hefur ķ mörg įr. Hśn hefur veriš misjafnlega kraftmikil en jafnan gosiš upp į nżjan leik žegar menn hafa tališ aš mįlinu vęri lokiš ķ kjölfar einhverrar pólitķskrar nišurstöšu į Alžingi. Žannig var fyrir sķšustu Alžingiskosningar. Pólitķskir greiningarmenn, sjįlfskipašir snjallhugar og skjįlfandi hagsmunaašilar luku upp einum munni ķ ašdraganda kosninganna og tilkynntu aš mįlinu vęri lokiš. Endurskošun fiskveišilöggjafarinnar į kjörtķmabilinu hefši fariš fram og įkvešiš hefši veriš aš breyta engu, en handhafar veišiheimildanna höfšu fallist į aš greiša rķkinu įrlega smįpening ķ stašinn. Meš žvķ hefšu žeir keypt sér friš. Frišur fyrir veišigjald, og žar meš bśiš aš gefa śt aflįtsbréf til žjóšarinnar. Mįlinu lokiš og kosningarnar myndu snśast um annaš.

Ósanngjarnt kerfi
Ég var į annarri skošun og varaši félaga mķna viš. Aš mķnu mati hefši ekki veriš breytt neinu žvķ sem veldur ólgunni. Įfram gętu menn selt žaš sem žeir höfšu aldrei keypt, įfram gęti framsališ sett atvinnulķf ķ einstökum byggšarlögum ķ uppnįm, įfram vęri verš į veišiheimildum ķ engu samręmi viš žęr tekjur sem mį afla meš nżtingu žeirra og įfram vęri hröš samžjöppun veišiheimilda meš sameiningu og stękkun fyrirtękja. Meš öšrum oršum aš įfram logušu eldarnir undir kerfinu. Og hvaš kom ķ ljós ? Aušvitaš varš mįliš ķ brennidepli ķ kosningabarįttunni. Įstęšan er einföld. Žaš er ósanngjarnt aš einstakir menn geti gengiš śt śr greininni meš risafjįrhęšir. Žaš er ósanngjarnt aš fólk sem starfar ķ greininni bśi viš žaš žį óvissu sem framsališ leišir af sér um vinnu sķna. Žaš er ósanngjarnt aš fólk verši fyrir miklu fjįrhagslegu tjóni vegna įkvöršunar sem žaš hefur engin įhrif į um sölu eša flutning veišiheimilda śr plįssinu. Ķ hnotskurn er mįliš žetta: Of mörgum finnst kerfiš of ósanngjarnt og mešan žvķ er ekki breytt žį veršur ólgan įfram og višvarandi.

Kjósendur vildu en žoršu ekki
Stjórnarflokkarnir įttu ķ vök aš verjast ķ kosningabarįttunni, žaš veršur aš višurkennast. En segja mį aš žeir hafi bjargaš sér fyrir horn. Annars vegar meš žvķ aš boša tilteknar breytingar į kerfinu, svo sem lķnuķvilnun og aukinn byggšakvóta og svo hins vegar komu valdir śtgeršarmenn til hjįlpar. Eru žar minnisstęšastir forystumenn stórra fyrirtękja eins og Brims, Vinnslustöšvarinnar og Žorbjarnarins og sem lögšu sig fram um aš hręša lķftóruna śr starfsfólki sķnu meš śtleggingum sķnum į žvķ sem gerast myndi ef hugmyndir stjórnarandstöšuflokkanna um breytingar nęšu fram aš ganga. Hvort tveggja bar įrangur og stjórnarflokkarnir héldu žingmeirihluta sķnum. Ég met višhorf kjósenda žannig aš meirihluti žeirra hafi viljaš gera umtalsveršar breytingar į fiskveišikerfinu, en žegar į reyndi hafi ekki nógu margir žoraš aš skipta um rķkisstjórn vegna óvissu um styrka stjórn į efnahagsmįlum og efasemdir voru um tillögurnar ķ sjįvarśtvegsmįlum, sem voru auk žess verulega ólķkar milli stjórnarandstöšuflokkanna.

Fyrningarleiš ...
Kjarninn ķ breytingartillögunum var aš ljśka nśverandi śthlutun veišiheimilda og taka upp einhvers konar markašskerfi til aš endurśthluta veišiheimildunum. Žessi tillaga var kölluš fyrningarleiš og vķsaši til žess aš ętlunin var aš fyrna įrlega hluta af veišiheimildunum žar til allar heimildirnar vęru fyrndar til rķkisins śr höndum žeirra sem hafa veišiheimildirnar undir höndum. Žaš var svo breytilegt hversu hratt žessi kerfisbreyting ętti aš ganga fyrir sig, allt frį 5 įrum upp ķ 33 įr. Endurśthlutunarreglurnar voru óskżrar og žvķ óljóst hvort ķbśar einstakra sjįvarbyggša yršu betur settir. Žį var vandi fyrningarmanna sį aš veišiheimildir śtgeršarmanna hlutu aš minnka hvert įr og žar meš tekjumöguleikar śtgeršarinnar og ef śtgeršarmašur vildi hafa sama magn heimilda undir höndum varš hann aš leigja til sķn heimildir sem svaraši fyrningunni og žį jókst kostnašur hans. Ekki tókst aš sżna fram į aš hagur śtgeršarmanna batnaši į annan hįtt viš breytinguna og žvķ snerust žeir yfirleitt hart gegn fyrningarleišinni. Sumir žeirra lögšu fram śtreikninga til stušnings eigin fullyršingum um aš fyrningarleišin leiddi fyrirtęki žeirra ķ gjaldžrot į fįum įrum. Nišurstašan er aš žaš veršur aš endurbęta fyrningarleišina ef hśn į aš fį brautargengi.

...og naušungarleiš
En žaš aš fyrningarleišin kemst ekki upp į pallboršiš žżšir ekki aš kerfiš eigi aš vera óbreytt. Frį kosningum hafa mikil tķšindi oršiš ķ sjįvarśtvegi sem opna augu allra žeirra, sem į annaš borš vilja sjį, aš óbreytt fyrirkomulag er lķtiš annaš en naušungarleiš. Raunar mį alveg kalla žaš lögbundiš aršrįn eša eitthvaš žašan af verra. Fyrst skal nefna Raufarhöfn. ŚA įkvaš aš draga saman seglin ķ starfsemi Jökuls, en kvóta fyrirtękisins var įšur bśiš aš flytja til Akureyrar og hann unninn žar. Žaš setti atvinnulķf stašarins ķ uppnįm og endirinn varš samdrįttur į stašnum, fęrri störf. Eina leišin til aš afstżra samdrętti var aš kaupa kvóta og žaš var ekki afl til žess. Žaš var hins vegar śrręši ķbśanna į Vopnafirši. Žeir skuldsettu sig naušugir um nęrri 1 milljarš króna til žess aš eignast rįšandi hlut ķ Tanga, sjįvarśtvegsfyrirtęki stašarins.
Nęstir til aš fara naušungarleišina voru Seyšfiršingar og enn įttu ŚA menn ķ hlut. Til žess aš afstżra verulegum samdrętti ķ atvinnu į Seyšisfirši uršu heimamenn aš kaupa veišiheimildir af ŚA fyrir um žaš bil 500 milljónir króna. Sömu veišiheimildir og noršanmenn höfšu 6 įrum įšur keypt į fjóršungs veršsins nś. Sķšasta dęmiš sem ég nefni er Brimssalan. Fyrirtękin, Haraldur Böšvarsson hf. į Akranesi, Skagstrendingur hf. į Skagaströnd og sjįlft ŚA į Akureyri voru seld ķ heilu lagi og seljandinn hagnašist mikiš į višskiptunum, um eina 3 milljarša króna. Žaš žżšir aš rekstur fyrirtękjanna žriggja veršur aš skila peningum umfram žaš sem įšur var. Ķ öllum žessum 5 fyrirtękjum veršur reksturinn aš bera kostnašinn, tekjurnar aukast ekki viš višskiptin svo žaš dęmist į śtgjaldahlišina. Eigendaskiptin kalla į aukin śtgjöld og hver er stóri munurinn į žessari naušungarleiš ķbśa einstakra byggšarlaga og fyrningarleišinni ? Ķ dęmi Brims fara peningarnir śt śr greininni og viršast nś vera notašir til žess aš kaupa hlutabréf ķ Ķslandsbanka į yfirverši til žess aš žjóna óljósum markmišum eigenda Landsbankans.

Illgresiš burt
Nišurstašan er žį aš óbreytt kerfi er ekki skömminni skįrra og enginn frišur veršur til frambśšar meš žvķ. Ólgan ķ sjįvarśtvegi mun halda įfram žar til aš breytingar verša geršar sem taka į orsökum ólgunnar. Žaš er verkefni stjórnarflokkanna aš hafa forgöngu um žaš. Žeir hafa fengiš annaš tękifęri til žess aš takast į viš žaš verkefni og verša aš leysa žaš į žessu kjörtķmabili. Óvarlegt er aš gera rįš fyrir žvķ aš kjósendur sżni frekari bišlund. Žetta er stęrra mįl en svo aš lausnin felist ķ lķnuķvilnun og byggšakvótum. Žęr ašgeršir eru til hjįlpar, en eru ekki meira en verkjalyf viš vondum hausverk. Žaš žarf almennar breytingar į leikreglum kerfisins. Žegar sjįlfir höfušpįfar kvótakerfisins į Akureyri eru farnir aš reišast vegna afleišinga kerfisins og predika nś samfélagslega įbyrgš bankanna er oršiš tķmabęrt aš safna liši til žess aš uppręta illgresiš sem žrķfst ķ skjóli kvótakerfisins. Žaš veršur ekki fališ meš aflįtsbréfi veišigjaldsins.

Pólitķskt verkefni
Samfélagslega įbyrgšin einskoršast ekki viš bankana, og raunar mį segja eša vandasamt sé aš gera kröfur af žessu tagi į fjįrmįlastofnanir. Kröfurnar um aš gętt sé samfélagslegrar įbyrgšar standa fyrst og fremst į stjórnmįlamönnunum. Žeir setja leikreglurnar og hafa valdiš. Žaš stendur žeim nęst aš gęta hagsmuna starfsfólks ķ sjįvarśtvegi og hugsa um hag einstaklinga sem fjįrfest hafa ķ eignum ķ sjįvarplįssum landsins. Žetta er pólitķskt verkefni sem stjórnmįlaflokkarnir fį ekki flśiš undan og verkefniš nęr til allra staša landsins en ekki sérvalinna byggšarlaga.

Hagkvęmnin umdeilanleg
Margt mį segja um kvótakerfiš bęši gott og vont. Eitt er žaš sem oftast hefur veriš tališ žvķ til tekna er aš žaš leiši til aukinnar hagkvęmni. Žaš er umdeilanlegt svo ekki sé meira sagt. Ekki žaš aš hagkvęmni hafi ekki aukist ķ greininni undanfarna tvo įratugi. Žaš hefur greinilega gerst. Heldur hitt aš fleiri žęttir koma til sem hver og einn stušlar aš aukinni hagkvęmni og įn žess aš kvótakerfiš hafi endilega įhrif žar į. Fęra mį rök fyrir žvķ aš hagkvęmnin hefši žróast meš svipušum hętti žótt ekkert kvótakerfi hefši veriš viš lżši eša eitthvert allt annaš kerfi til aš stjórn veišunum. Tęknivęšing ķ veišum og vinnslu sem hefur įtt sér staš hefši oršiš hvort sem er, nefna mį lķka tilkomu vinnsluskipa, fiskmarkaši, framfarir ķ flutningatękni og umbętur į fjįrmįlamörkušum. Markašsvęšingin og aukin samkeppni hefur haft įhrif į fjįrfestingu ķ hśsnęši og skipum. Samdrįttur ķ heildarveiši hefur haft mikil įhrif til hagręšingar og hefši gert žaš hvort sem er, žótt ekki vęri stušst viš nśverandi kvótakerfi. Kvótakerfiš er ekki forsenda markašsvęšingar, hśn hefši oršiš hvort sem er.
Hins vegar er hęgt aš benda į verulegan ókost kvótakerfsins. Aukin skuldsetning hefur oršiš ķ kjölfar vešsetjanlegra veišiheimilda og nżjasta dęmiš, salan į Brimsfyrirtękjunum flutti milljarša króna śt śr sjįvarśtveginum sem situr eftir meš skuldirnar. Ég veit ekki hversu marga milljarša króna, ef til vill allt aš 10 milljarša. Spyrja mį hvaša hagkvęmni felst ķ žvķ aš auka skuldir ķ sjįvarśtvegi til žess aš nokkrir einstaklingar utan greinarinnar aušgist mikiš? Og noti peningana svo til žess aš sölsa undir sig fjįrmįlamarkašinn ? Hvaš er žjóšarbśin betur statt ? Hver er įvinningur rķkisins ? Menn ęttu aš fara varlega ķ aš fęra kvótakerfinu til tekna meira en hęgt er aš standa viš. Žaš į lķka eftir aš fęra kerfinu til gjalda kostnašinn sem fellur į einstaklingana vegna afleišinga kerfisins. Hann er ekki svo lķtill og er ekki rétt aš žeir borgi sem gręša į kerfinu ?

Kristinn H. Gunnarsson
Ęgir mars 2004

Netfangiš žitt:
Skrį netfang
Afskrį netfang
vķsa vikunnar ( 154) Betra vęri žetta žing
Vķsa vikunnar ( 153): Viš erum flest ķ vķgamóš
Vķsa vikunnar (152): Eitthvaš heggur kaldan kjöl
Vķsa vikunnar ( 151): Illa fenginn aušinn žinn
Vķsa vikunnar ( 150): Ętķš sé žķn gata greiš
Vķsa vikunnar ( 149): Lśiš hef ég bakiš beygt
Vķsa vikunnar(148) : Góšra vina hylli hljóttu
Vķsa vikunnar ( 147): Djśpmanna dug og elju
Vķsa vikunnar ( 146): Sęll ég skynja landsins tungumįl
Vķsa vikunnar ( 145): Nś er undir sól aš sjį
Vķsa vikunnar ( 144): Ég leita žķn vor
Vķsa vikunnar (143): Ķhaldsins er nś senn
Vķsa vikunnar ( 142): Senn mun blįna himinn hįr
Vķsa vikunnar ( 141): Grösin fölna, grįna fjöll
Vķsa vikunnar (140): Aušstétt brżtur ofan frį

Skoša eldri mola
Kristinn H. Gunnarsson · Traðarstígur 12 · 415 Bolungavík · Sími 892-7630 Netfang: kristinn@kristinn.is