head18.jpg
Forsķša
Pistlar
Æviágrip
Fyrirspurn
Myndir
Tenglar
Byggšamįl
Sjįvarśtvegsmįl
Utanrķkismįl
Heilbrigšis/velferšarmįl
Samgöngumįl
Mennta- og skólamįl
Efnahags- og skattamįl
Almenn stjórnmįl
Deila į Facebook

langur armur framkvęmdavaldsins - sjśkdómseinkenni į lżšręšinu 25. febrśar 1993


Um sķšustu mįnašamót uršu 10 starfsmenn Hśsnęšisstofnunar rķkisins aš axla pokann sinn og halda śt ķ atvinnuleysiš ķ Reykjavķk. Žung spor fyrir hvern žann sem žau gengur og lķklega ekki mikil huggun ķ žvķ „aš žaš er ķ mörgu leyti ķ andstöšu viš almenn sjónarmiš um hlutverk rķkisstofnan aš Hśsnęšisstofnun reki arkitekta- verkfręšistofu“ eins og segir ķ greinargerš meš frumvarpi félagsmįlarįšherra um breytingar į lögum um Hśsnęšisstofnun rķkisins, sem liggur fyrir Alžingis. Veršur žeim kannski hugsaš til embęttis hśsameistara rķkisins, em er óhagganlegt į sķnum staš og viršist bęši utan og ofan viš žessi almennu sjónarmiš Jafnašarmannaflokks Ķslands um hlutverk rķkisstofnana?

Huggun harmi gegn er aš starfsmönnum gefst kostur į aš einkavęša sig, stofna hlutafélag og gera verktakasamning viš stofnunina. Žetta į aš leiša til mikils sparnašar fyrir Hśsnęšisstofnun rķkisins og žannig męta markmišum fjįrlaga. Vonandi gott fyrr žį sem eru einkavęšingarhęfir – a.m.k. mešan verkefni er aš hafa – hinir verša aš bjarga sér. Lķfiš er „survival of the fittest,“ sagši Darwin, hinir sterkustu lifa, og enginn almennilegur nśtķma jafnašarmašur meš framtķšarsżn og vegabréf inn ķ 21. öldina rķs gegn sjįlfu markašslögmįlinu og samkeppnisskilyršinu sem vinnuafliš veršur aš standast. Nema hśsameistari rķkisins. Ekki žar fyrir aš ég telji aš rķkisstofnun eigi aš vera kyrrmynd fortķšar, sett į laggirnar til žess aš męta žörf į einhverjum tķma og starfa įfram um aldur og ęvi. Ekkert er ešlilegra en aš velta fyrir sér starfsemi rķkisstofnunar, verkefnum hennar, skipulagi og hlutverki.

Löggjafinn samžykkir eftir į.

Fyrir Alžingi liggur frumvarp um breytingarį Hśsnęšisstofnun rķkisins. Žaš lżsir skošun félagsmįlarįšherra į hlutverki stofnunarinnar og hvernig hśn eigi aš starfa og leggur rįšherra fram tillögur um lagabreytingar til aš nį fram markmišunum. Žaš veršur ekki gert aš umręšuefni hér heldur hitt aš nś žegar hefur įkvešnum breytingum veriš hrint ķ framkvęmd aš boši rįšherra įn žess aš višeigandi lagabreytingar hafi nįš fram aš ganga. Sś stašreynd er mikiš umhugsunarefni. Hversu langt nęr framkvęmdavaldiš og getur handhafi žess, rįšherrann, ķ krafti valds sķns teygt sig ę lengra inn į verksviš annarra, svo sem löggjafarvaldsins eša annars stjórnvalds, sem aš lögum er fališ žaš verkefni sem rįšherrann hlutast til um?

Mér er žaš ekkert launungarmįl aš handhafar framkvęmdavaldsins hafa aš mķnu mati seilst of langt, fariš śt fyrir valdsviš sitt og rįša um of störfum löggjafaržingsins. Žaš er ójafnvęgi milli framkvęmdavalds og löggjafarvalds. Innan framkvęmdavaldsins er lķka mikiš ójafnvęgi, en žaš lżtur ekki aš öllu leyti valdi viškomandi rįšherra. Framkvęmdavaldiš er skipaš meš lögum og skiptist ķ meginatrišum milli rķkis og sveitarfélaga og sķšan skiptist rķkisžįtturinn upp ķ einstakar rķkisstofnanir. Sveitarstjórnum er ętlaš sjįlfstęši ķ eigin mįlum undir yfirstjórn félagsmįlarįšuneytisins sem fer meš mįlefni sveitarfélaga og eftirlit meš žvķ aš sveitarstjórnir fari aš lögum. Allir žekkja barįttu sveitarfélaga fyrir žvķ aš halda aftur af ķhlutun rķkisvaldsins ķ mįlefni žeirra, hvort heldur er um aš ręša tekjustofna eša verkefni.

Almennt heyra rķkisstofnanir undir viškomandi fagrįšherra en oft er žeim stjórnaš af sérstökum stjórnum em starfa samkvęmt lögum. Breytilegt er hvernig valdsviši stjórnanna er hįttaš og sambandi žeirra viš rįšherra. Varšandi Hśsnęšisstofnun rķkisins er skipan mįla žannig aš žótt stofnunin heyri undir félagsmįlarįšuneytiš lżtur hśn engu aš sķšur sérstakri stjórn sem kosin er af Alžingi. Lögin um Hśsnęšisstofnun rķkisins takmarka mjög valdsviš rįšherra ķ mįlefnum stofnunarinnar og fela žaš stjórninni.

Rįšherrar draga sér vald.

Undanfarin įr hefur veriš rķk tilhneiging til žess af hįlfu rįšherra aš blanda sér inn ķ verkefni stjórnarinnar og draga til sķn vald śr höndum hennar. Nżjasta dęmiš er sś įkvöršun rįšherra aš leggja nišur störf ķ stofnuninni. Žessi stöšuga višleitni rįšherra til žess aš draga til sķn valdiš er mikiš įhyggjuefni. Hśn raskar žeim grundvelli sem stjórnskipanin hvķlir į og vegur aš sjįlfu lżšręšinu. Vissulega er žetta breytilegt eftir rįšherrum, en žróunin er ķ žessa įtt og mér viršist aš rįšherrar verši verri hvaš žetta varšar eftir žvķ sem žeir sitja lengur samfellt viš völd. Alvarlegasta sjśkdómseinkenniš į lżšręšinu viršist mér vera sś tilhneiging framkvęmdavaldsins aš taka įkvöršun, sem formlega heyrir undir annan ašila, hrinda henni ķ framkvęmd og leita sķšan samžykkis eftir į eša jafnvel véfengja aš nokkurt samžykki žurfi. Um žetta mįl mį nefna mörg dęmi. Eitt fyrsta verk nśverandi rķkisstjórnar var aš kaupa nokkra nżja rįšherrabķla, žótt enga heimild til žess vęri aš finna ķ fjįrlögum. Sótt var um heimild löngu sķšar ķ fjįraukalögum. Annaš dęmi var įkvöršun um aš leggja nišur bókaśtgįfu Menningarsjóšs. Žrišja dęmiš er aš störf į žjónustusvišiš tęknideildar Hśsnęšisstofnunar rķkisins voru lögš nišur aš boši rįšherra, žrįtt fyrir aš sami rįšherra hafi višurkennt aš til žess žyrfti įšur lagabreytingu og žrįtt fyrir aš fyrir liggi aš rįšherrann hafi ekki vald til žess aš gefa fyrirmęli um aš leggja nišur störf į stofnuninni. Žaš sé į valdi hśsnęšismįlastjórnar, ef žaš į annaš borš samrżmist lögum um stofnunina og gera slķkt. Eftir į er sķšan fariš ķ björgunarleišangur til žess aš réttlęta ašgeršina. Žaš er fróšlegt aš rekja ķ stuttu mįli žį röksemdafęrslu og bera saman viš žaš sem įšur var fram komiš.

Meš fjįrlögum skal land byggja…..

Upphaf sögunnar er aš ķ fjįrlagafrumvarpinu eruš bošašar żmsar breytingar į gildandi lögum til žess aš hrinda markmišum fjįrlagafrumvarpsins ķ framkvęmd, mešal annars į lögum um Hśsnęšisstofnun rķkisins. Gert er rįš fyrir aš draga śr rekstrarkostnaši stofnunarinnar en halda sértekjum og fį žannig peninga upp ķ framlag rķkisins til Byggingarsjóšs verkamanna, sem er žį skoriš nišur aš sama skapi. Ķ fjįrlagafrumvarpinu stendur į bls. 356: „Félagsmįlarįšuneytiš hefur įkvešiš aš gera rįšstafanir ķ rekstri stofnunarinnar sem eiga aš skila žeim sparnaši sem aš ofan greinir. Mešal annars er fyrirhugaš aš hętta starfsemi hönnunardeildar Hśsnęšisstofnunar og selja eigur hennar, horfiš verši frį skyldusparnaši ķ nśverandi mynd og umfang annarra žįtta dregiš saman. Stefnt er aš žvķ aš žessar rįšstafanir komi til framkvęmda ķ byrjun nęsta įrs og mun verša lagt fram frumvarp til laga um breytingar į lögum um Hśsnęšisstofnun rķkisins ķ žessu skyni į haustžingi.“

Meš öšrum oršum; naušsynlegt er aš samžykkja lagabreytingar til žess aš hönnunardeild verši lögš nišur. Sķšan er frumvarpiš lagt fram og ķ žvķ eru ofangreindar tillögur og reyndar fleiri. Ķ umsögn fjįrlagaskrifstofu fjįrmįlarįšuneytisins, sem fylgir frumvarpinu, segir: „Auk nišurfellingar į skyldusparnaši er m.a. rįšgert aš leggja nišur hönnunardeild stofnunarinnar“ og „žaš er mat fjįrmįlarįšuneytisins aš žęr breytingar sem frumvarpiš felur ķ sér, verši žaš aš lögum, veiti félagsmįlarįšherra og stjórnendum stofnunarinnar nęgilegt svigrśm til aš nį markmišum fjįrlagafrumvarpsins.“

Nś geršist žaš hins vegar aš félagsmįlarįšherra lagši frumvarpiš fram afar seint į haustžinginu og ekki var nokkur vegur aš afgreiša žaš fyrir jól. Reyndar liggur žaš enn óafgreitt ķ žinginu. Žį byrjaši balliš. 21. desember ritaši félagsmįlarįšherra stofnuninni bréf og žar stendur: „Hśsnęšisstofnun er hér meš fališ aš grķpa nś žegar til naušsynlegra ašgerša til aš markmišum fjįrlaga verši nįš. Ķ žvķ skyni er yšur fališ aš leggja nišur störf ž.į.m. į svonefndri hönnunardeild (žjónustusviši tęknideildar) og hagręša ķ starfseminni sem sem verša mį.“ Nś var ekki lengur žörf į samžykki Alžingis meš lagabreytingu, heldur dugši žaš eitt aš fjįrlögin geršu rįš fyrir žessari breytingu.

Marklaus fyrirmęli.

Bréfiš var lagt fyrr hśsnęšismįlastjórn sem var sammįla um žaš aš félagsmįlarįšherra hefši ekkert vald til žess aš fyrirskipa žessar breytingar og žvķ fyrirmęlin marklaus. Žį taldi stjórnin ęskilegast aš frumvarpiš yrši afgreitt įšur en störf į hönnunardeild yršu lögš nišur. Ef žetta ętti aš gerast yrši annaš hvort aš breyta lögum eša hśsnęšismįlastjórn sjįlf aš taka įkvöršunina. Sś įkvöršun yrši aš rśmast innan ramma nśgildandi laga og benda mį į aš žjónustusviš tęknideildar er lögbundiš ķ 109. grein laga um Hśsnęšisstofnun rķkisins. Žaš voru žvķ miklar efasemdir innan stjórnarinnar um žaš aš stjórnin gęti yfirhöfuš lagt nišur hönnunardeildina aš óbreyttum lögum. Hins vegar voru lķka uppi žau sjónarmiš aš męta vilja rįšherra en til žess žyrfti žį meiri tķma.

Ekki lķkaši rįšherra žetta og ritaši žvķ annaš bréf dags. 4. janśar 1993 og žar stendur m.a.: „Sś įkvöršun sem birtist ķ fjįrlögunum aš draga verulega śr launakostnaši og leggja nišur hönnunardeildina er engan vegin bundin viš afgreišslu frumvarps žess um stofnunina sem nś liggur fyrir Alžingi.“ Hér er heldur betur bśiš aš snśa hlutunum į hvolf. Fyrst er frumvarpiš lagt fram til žess aš nį fram markmišum fjįrlaga, sķšan rękilega lżst yfir aš hrinda eigi ašgeršunum ķ framkvęmd af žvķ aš bśiš sé aš afgreiša fjįrlög og loks aš žęr séu ekki bundnar viš afgreišslu frumvarpsins. Į žessu stigi mįlsins hlżšir framkvęmdastjóri stofnunarinnar rįšherra sķnum, sendir śt bréf og tilkynnir starfsmönnum į hönnunardeild aš rįšherra hafi įkvešiš aš leggja nišur störf žeirra og žeir eigi aš hętta ķ janśarlok. Björgunarleišin śt śr žessari vitleysu var sś aš į nęsta stjórnarfundi var žvķ haldiš fram aš hśsnęšismįlastjórn hefši samžykkt aš leggja nišur hönnunardeildina į žeim fundi žar sem fyrra bréf rįšherra var rętt og lögš fram breytingartillaga viš fundargerš žess fundar, sem sneri viš efni fundargeršarinnar. Sś breytingartillaga var sķšan samžykkt meš 4 atkvęšum gegn 3.

Valdasżki er smitandi.

Til aš enda žessa sögu um beitingu valdsins skal frį žvķ greint aš ķ greinargerš lagadeildar stofnunarinnar, sem ég óskaši eftir, kemur fram aš framkvęmdastjórinn verši aš fį samžykki stjórnar fyrir uppsögn starfsmanna eša nišurfellingu į stöšum, en lokaoršin ķ įlitsgeršinni geta veriš lokaorš ķ greininni: „Undirritašir įlķta aš formlegt samžykki eftir į geti fullnęgt ofangreindum skilyršum.“ Afgreišsla į frumvarpinu sem fyrir Alžingi liggur er žį lķklega formlegt samžykki eftir į. Hér er einmitt komiš aš kjarna mįlsins, praxķsinn veršur ķ rķkari męli sį aš framkvęma fyrst og spyrja svo. Žessi praxķs er ķ reynd oršinn višurkennd stjórnunarašferš, um žaš bera vitni fjįraukalög margra sķšustu įra, framkvęmdavaldiš hefur ķ reynd tekiš til sķn hluta af verksviši löggjafarvaldsins.

Žetta sjśkdómseinkenni į framkvęmd lżšręšisins sést vķšar, enda sjśkdómurinn, valdasżki, mjög smitandi. Innan sveitarstjórna örlar į žessu, žótt aš sjįlfsögšu sé žaš mismunandi eftir sveitarstjórnum og mönnum. En sjįlfur hef ég setiš ķ sveitarstjórn ķ 11 įr og oft oršiš vitni af žvķ aš žeir sem meš valdiš fara hafa svo framkvęmt fyrst og spurt svo. Žetta hefur fariš versnandi sķšustu įr og ég velti žvķ fyrir mér hvort žaš eigi almennt viš um stjórnsżsluna į sveitarstjórnarstiginu aš eftir höfšinu dansi limirnir, valdsmenn sveitarstjórnarinnar fari ķ pķnulķtinn rįšherraleik. Einkum žykir mér sem sveitarstjórnarvaldiš hafi aukist sķšustu įrin.
Til félagsmįlarįšuneytisins hefur veriš skotiš mįlum af žessum toga, kvartaš yfir žvķ aš įkvaršanir séu ekki teknar formlega fyrr en eftir į og śrskuršir rįšuneytisins bera žaš glöggt meš sér aš žessi stjórnunarašferš er višurkennd. Ķ stuttu mįli sé žaš nęgilegt aš formleg stašfesting komi eftir į, žrįtt fyrir aš lög kveši skżrt į um aš fyrst skuli įkvaršanir teknar į réttum vettvangi meš réttum hętti, sķšan framkvęmt. Armur framkvęmdavaldsins er oršinn of langur.

Kristinn H. Gunnarsson.

Vikublašiš 25. febrśar 1993



<<<

Netfangiš žitt:
Skrį netfang
Afskrį netfang
vķsa vikunnar ( 154) Betra vęri žetta žing
Vķsa vikunnar ( 153): Viš erum flest ķ vķgamóš
Vķsa vikunnar (152): Eitthvaš heggur kaldan kjöl
Vķsa vikunnar ( 151): Illa fenginn aušinn žinn
Vķsa vikunnar ( 150): Ętķš sé žķn gata greiš
Vķsa vikunnar ( 149): Lśiš hef ég bakiš beygt
Vķsa vikunnar(148) : Góšra vina hylli hljóttu
Vķsa vikunnar ( 147): Djśpmanna dug og elju
Vķsa vikunnar ( 146): Sęll ég skynja landsins tungumįl
Vķsa vikunnar ( 145): Nś er undir sól aš sjį
Vķsa vikunnar ( 144): Ég leita žķn vor
Vķsa vikunnar (143): Ķhaldsins er nś senn
Vķsa vikunnar ( 142): Senn mun blįna himinn hįr
Vķsa vikunnar ( 141): Grösin fölna, grįna fjöll
Vķsa vikunnar (140): Aušstétt brżtur ofan frį

Skoša eldri mola
Kristinn H. Gunnarsson · Traðarstígur 12 · 415 Bolungavík · Sími 892-7630 Netfang: kristinn@kristinn.is