head08.jpg
Forsķša
Pistlar
Æviágrip
Fyrirspurn
Myndir
Tenglar
Byggšamįl
Sjįvarśtvegsmįl
Utanrķkismįl
Heilbrigšis/velferšarmįl
Samgöngumįl
Mennta- og skólamįl
Efnahags- og skattamįl
Almenn stjórnmįl
Deila į Facebook

Ķbśšarhśsnęši – mannréttindi ķ staš markašshyggju. 12. nóvember 1991

Į sķšustu žremur įrum hefur veriš tekin upp nż stefna ķ hśsnęšismįlum. Stefna sem grundvallast į allt annarri hugsun en įšur var. Almenna reglan er žessi: Stjórnvöld haf milligöngu um aš śtvega lįnsfé til kaupa į hśsnęši, en menn borga žaš verš fyrir sem markašurinn krefst. Meš öšrum oršum žetta er eins og hver önnur verslun og višskipti žar sem varan heitir peningar og veriš heitir vextir. Veršiš er breytilegt frį einum tķma til annars, allt eftir ašstęšum į svoköllušum fjįrmagnsmarkaši. Žaš eru hagsmunir fjįrmagnsins sem rįša, enda varšar fjįrmagnsmarkaš ekki um hagsmuni fólksins.

Svo augljósir eru žessir ókostir aš hafa veršur tvö kerfi ķ gangi til hlišar, til žess aš markašskerfiš valdi ekki žjóšfélagslegri upplausn į skömmum tķma. Annaš er félagslega ķbśšakerfiš og hitt er endurgreišslukerfi vaxta. Fyrrgreinda kerfiš var reyndar til įšur sem hlišarstoš viš almennt lįnakerfi. Žaš almenna lįnakerfi var hins vegar allt öšru vķsi og byggt į gerólķkri hugsun en nśverandi almenna lįnakerfi. Félagslega ķbśšalįnakerfiš sem gekk įgętlega meš žvķ almenna lįnakerfi hefur hins vegar enga burši til žess aš męta žvķ gķfurlega įlagi sem fylgir markašskerfinu.

Hitt kerfiš, endurgreišslukerfi vaxta, įtti sér lķka til forvera sem varša aš umbylta og stórefla, ž.e. greiša mun hęrri fjįrhęšir gegnum žaš kerfi frį rķki til skuldara. Hiš nżja almenna lįnakerfi sem ég kalla markašskerfi er dżrara fyrri lįntakandann, menn greiša hęrri vexti og lįnstķmi er styttri en įšur var. Žaš eru žvķ fęrri sem geta leyst sķn hśsnęšismįl gegnum markašskerfi og af žvķ leišir aš fleiri žurfa śrlausn ķ félagslega kerfinu. Annar fylgifiskur markašskerfisins er aš magna žann vanda sem er og veriš hefur į landsbyggšinni vķša, lįgt endursöluverš ķbśšahśsnęšis og treg sala žess. Žrišja atrišiš mį nefna aš markašskerfiš tekur į engan hįtt tillit til félagslegra ašstęšna svo sem barnafjölda.

Öll žessi atriši og ef til vill fleiri leiša til žess aš įlagiš į félagslega ķbśšalįnakerfiš hefur vaxiš gķfurlega. Žaš er miklu stęrri hópur žjóšfélagsžegna sem veršur aš sękja į félagslega ķbśšalįnakerfiš eftir śrlausn į hśsnęšisvanda sķnum. Į landsbyggšinni er įstandiš žannig aš nęr ekkert er byggt af ķbśšarhśsnęši nema ķ félagslega kerfinu og kaup og sala ķbśšarhśsnęšis er afar treg og veršiš lįgt, žótt žaš sé breytilegt aš nokkru leyti eftir byggšarlögum. Žaš endurspeglar žį stašreynd aš ķ hugum fjölmargra į landsbyggšinni er fjįrfesting ķ ķbśšarhśsnęši įhęttufjįrmagn. Hvernig į annaš aš vera mišaš viš żmsar įkvaršanir stjórnvalda, t.d. kvótakerfiš ķ sjįvarśtvegi, sem fęrir įkvešnum ašilum eignarhald į fiskistofnum landsmanna. Įhęttan er augljós, viškomandi byggšarlag getur einn dag stašiš uppi įn fiskveišiheimilda sem seldar hafa veriš eitthvaš annaš og hvert er markašsverš fasteigna žį?

Žaš er žvķ mķn nišurstaša aš félagslega lįnakerfiš stenst ekki žaš įlag em ofangreind atriši leiša af sér. Žaš eru einfaldlega of margir sem į žvķ žurfa aš halda og munurinn milli žeirra og hinna sem fara gegnum markašskerfiš veršur svo mikill ķ kjörum lįna aš of mörg dęmi verša um fólk meš įlķka kjör en ķ sitt hvoru lįnakerfinu og žar af leišandi meš gķfurlega mismunandi fjįrhagslega ašstöšu. Óįnęgjan veršur mikil meš žennan mun og žvķ veršur mętt meš žvķ aš hękka vexti og ef til vill sķšar aš stytta lįnstķmann ķ félagslega kerfinu. Hitt hlišarkerfiš sem ég nefndi, endurgreišslukerfi vaxta, var sett upp til žess aš geta endurgreitt sumum hin auknu śtgjöld, sem leddu af markašskerfinu og žaš var gert eftir efnum og įstęšum. Žaš er śt af fyrir sig įgętt og ķ žvķ įkvešiš réttlęti. Hins vegar hefur žaš gerst sem ég óttašist og reyndar margir fleiri aš endurgreišslurnar rżrna įr frį įri. Į fjįrlögum hvers įrs er įkvešiš hve mikiš skuli endurgreitt og hvernig. Žaš er: śtgjöld skuldara voru aukin meš markašskerfinu og žvķ veršur ekki breytt en tekjurnar sem eiga aš skila sér inn į móti eru įkvaršašar frį įri til įrs. žaš žarf ekki annaš en skoša fjįrlagafrumvarpiš fyrir nęsta įr til žess aš sannfęrast um aš žetta gengur ekki. Hśsnęšisstefna sem byggš er į markašskerfi endar einungi į einn veg, allir borgar meira į skemmri tķma en įšur.

Ég er žeirrar skošunar aš žak yfir höfušiš sé frumžörf sem er mannréttindi aš menn geti uppfyllt og aš litiš verši į kostnaš vegna hśsnęšis sem einn žįtt ķ kaupum og kjörum fólks en ekki sem višfangsefni gróšapunga markašarins. Ég tel lķka betra aš allir greiši eitthvaš lęgri vexti en nś er og aš betra sé aš jafna kjör fólks fremur meš beinni skattlagningu į tekjuhęrri hópinn en meš endurgreišslu į tekjulęgri hópinn sem sķšan er sķfellt skert eins og nś er.

Aš lokum minni ég į aš žaš eru alveg bęrilegir vextir fyrir fjįrmagnseigendur aš fį 4-5% įrsvexti į sitt fé og raunar er vandfundinn sį atvinnurekstur sem getur borgaš slķka raunvexti. Žaš vęri svo sem ekki veriš aš gefa neinum neitt žótt vextir vęru ekki hęrri. Žaš eru nefnilega of hįir vextir ķ žjóšfélaginu sem eru vandamįliš ekki of lįgir vextir. Rįšiš hlżtur žvķ aš vera aš lękka vextina.

Höfundur er alžingismašur.

Žjóšviljinn 12. nóvember 1991


Netfangiš žitt:
Skrį netfang
Afskrį netfang
vķsa vikunnar ( 154) Betra vęri žetta žing
Vķsa vikunnar ( 153): Viš erum flest ķ vķgamóš
Vķsa vikunnar (152): Eitthvaš heggur kaldan kjöl
Vķsa vikunnar ( 151): Illa fenginn aušinn žinn
Vķsa vikunnar ( 150): Ętķš sé žķn gata greiš
Vķsa vikunnar ( 149): Lśiš hef ég bakiš beygt
Vķsa vikunnar(148) : Góšra vina hylli hljóttu
Vķsa vikunnar ( 147): Djśpmanna dug og elju
Vķsa vikunnar ( 146): Sęll ég skynja landsins tungumįl
Vķsa vikunnar ( 145): Nś er undir sól aš sjį
Vķsa vikunnar ( 144): Ég leita žķn vor
Vķsa vikunnar (143): Ķhaldsins er nś senn
Vķsa vikunnar ( 142): Senn mun blįna himinn hįr
Vķsa vikunnar ( 141): Grösin fölna, grįna fjöll
Vķsa vikunnar (140): Aušstétt brżtur ofan frį

Skoša eldri mola
Kristinn H. Gunnarsson · Traðarstígur 12 · 415 Bolungavík · Sími 892-7630 Netfang: kristinn@kristinn.is